Filmowa historia Pałacu ScheibleraWspomnienia

Od Mansardy do Alexa

Pałac Scheiblera, czyli od 1986 roku siedziba Muzeum Kinematografii, jest jednym z najczęściej filmowanych obiektów w Łodzi. Powstało tu blisko 30 filmów fabularnych, seriali i spektakli teatralnych, nie licząc etiud realizowanych przez studentów znajdującej się po sąsiedzku Szkoły Filmowej.

Po raz pierwszy filmowcy pojawili się w Pałacu Scheiblera w 1963 roku, kiedy znajdowała się w nim szkoła muzyczna. Konrad Nałęcki, jeszcze zanim reżyserował Czterech pancernymi, nakręcił Mansardę z tej miary aktorami co Leszek Herdegen, Tadeusz Łomnicki, Ignacy Gogolewski, Aleksandra Śląska czy Andrzej Szczepkowski. W filmie w sali balowej Schieblerów toczy się przyjęcie wydane przez malarza Aleksandra Gierymskiego dla warszawskich artystów i koneserów sztuki. Muzykę do filmu napisał Wojciech Kilar.

Kilka lat później w Pałacu zawisły flagi ze swastyką oraz portret Hitlera. Tym razem sala balowa posłużyła za scenerię uroczystości wręczania Hansowi Klossowi (Stanisław Mikulski) Żelaznego Krzyża – wysokiego niemieckiego odznaczenia, od którego nazwy pochodzi tytuł odcinka. A już dwa odcinki wcześniej te same wnętrza zagrały Cafe Rose – ekskluzywny dom uciech w Stambule. Zbieg okoliczności czy nadprzyrodzona łączność z Melem Brooksem, którego Producenci, o dwóch geszefciarzach usiłujących zbankrutować dzięki wystawieniu musicalu o Hitlerze, weszli do kin w tym samym 1968 roku, kiedy Stawka większa niż życie pojawiła się w telewizji?

Berlin, Stambuł… Filmowcy chętnie umiejscawiali Pałac w całej Europie. W Pavoncello (1967) Andrzeja Żuławskiego stał się willą na przedmieściach Rzymu, w Różańcu z granatów (1970) Jana Rutkiewicza biurem sztabu frankistowskiej armii, w Lalce (1977) Ryszarda Bera pokojem w paryskim Hotelu du Louvre, gdzie zatrzymał się Wokulski (Jerzy Kamas). Z kolei w Między ustami a brzegiem pucharu (1987) Zbigniewa Kuźmińskiego Pałac Scheiblerów zagrał dwa berlińskie mieszkania, zaś w Powrocie wilczycy (1990) Marka Piestraka był ekranowym podkrakowskim pałacykiem państwa Ziębalskich (Marzena Trybała, Leon Niemczyk).

Wróćmy do Łodzi. – Ludzie mają wiedzieć. Muller ma pieniądze i ma pałace – deklaruje niemiecki przemysłowiec (Franciszek Pieczka) w Ziemi obiecanej (1974), arcydziele wyreżyserowanym przez Andrzeja Wajdę na podstawie powieści Władysława Reymonta. Wie o tym Karol Borowiecki w niezapomnianej kreacji Daniela Olbrychskiego, dlatego udaje się do Mullera po pożyczkę. Milioner oprowadza osłupiałego Polaka po swojej rezydencji. W filmie widać słynną wenecką mozaikę Salviatiego w nadstawie kominka, neorenesansową komodę i imponujące malowidła zdobiące sufit. – Pan to sam urządzał, Panie Muller? – pyta Borowiecki. – Ja sam płaciłem – pada odpowiedź.

Równie wspaniała jest scena spotkania żywych i wyimaginowanych bohaterów Jak daleko stąd, jak blisko (1971) Tadeusza Konwickiego. Reżyser wraz z autorem zdjęć Mieczysławem Jahodą wykorzystali w niej naturalny układ sal pozwalający na nakręcenie długiej sceny. Andrzej Łapicki przy szatni spotyka przyjaciela, który popełnił samobójstwo (Gustaw Holoubek), w Sali mauretańskiej lubiącego bawić się kolegę (Zdzisław Maklakiewicz) oraz, obok kredensu, piękną nieznajomą (Anna Dymna), obserwując przemierzające gabinet, salę jadalną i balową taneczne korowody.

Przypominając filmowe wcielenia Pałacu Scheiblera nie sposób pominąć Vabanku (1981) Juliusza Machulskiego. Co prawda same wnętrza Pałacu się w debiucie reżysera nie pojawiają, za to gra w nim  perła muzealnej kolekcji – fotoplastykon (wówczas znajdujący się w Pałacu Poznańskiego, czyli Muzeum Miasta Łodzi). – Kwinto, kto to jest? – pyta Duńczyk (Witold Pyrkosz) obserwując nadmiernie rozemocjonowanego Maksa (Jacek Chmielnik) oraz siedzącego obok Nutę (Krzysztof Kiersznowski). – Nie zwracaj na nich uwagi – odpowiada słynny kasiarz (Jan Machulski).

Kryminalny posmak ma też ostatnia duża produkcja, jaka powstawała w Muzeum. Był nią serial Komisarz Alex. W odcinku Trzy sekundy (2012) piękna dziewczyna (Karolina Chapko) znajduje – jakże by inaczej – nieboszczyka.

Lista filmów:

Mansarda

Reżyseria: Konrad Nałęcki. Scenariusz: Bohdan Czeszko, Konrad Nałęcki. Zdjęcia: Romuald Kropat, Stefan Matyjaszkiewicz. Scenografia: Jerzy Skrzepiński. Dekoracja wnętrz: Bolesław Kamykowski. Produkcja: Zespół Filmowy Syrena, Polska, 1963.

SPI-147-

mansarda_MK

Pavoncello

Reżyseria: Andrzej Żuławski. Scenariusz: Mirosław Żuławski, Andrzej Żuławski. Zdjęcia: Mieczysław Jahoda. Scenografia: Anatol Radzinowicz, Wiesław Śniadecki. Dekoracja wnętrz: Cecylia Wróblewska. Produkcja: Zespół Filmowy Rytm, Polska, 1967.

pavoncello

Stawka większa niż życie

odc. IV: Cafe Rose

Reżyseria: Andrzej Konic. Scenariusz: Andrzej Zbych. Zdjęcia: Antoni Wójtowicz. Scenografia: Zdzisław Kielanowski. Produkcja: Zespół Filmowy Syrena, Polska, 1968.

odc. VI: Żelazny Krzyż

Reżyseria: Janusz Morgenstern. Scenariusz: Andrzej Zbych. Zdjęcia: Antoni Wójtowicz. Scenografia: Zdzisław Kielanowski. Produkcja: Zespół Filmowy Syrena, Polska, 1968.

 

 

 

 

 

 

 

Różaniec z granatów

Reżyseria i scenariusz: Jan Rutkiewicz. Zdjęcia: Marek Nowicki. Scenografia: Tadeusz Myszorek. Produkcja: Zespół filmowy Nike, Polska, 1970.

rozanieczgranatow_2_janrutkiewicz
Fot. Jan Rutkiewicz

Jak daleko stąd, jak blisko

Reżyseria i scenariusz: Tadeusz Konwicki. Zdjęcia: Mieczysław Jahoda. Scenografia: Ryszard Potocki. Produkcja: Zespół Filmowy Plan, Polska 1971.

jakdalekostad

Palec boży

Reżyseria i scenariusz: Antoni Krauze. Zdjęcia: Jan Hesse. Scenografia: Jerzy Groszang. Dekoracja wnętrz: Teresa Gałkowska. Produkcja: Studio Filmowe Tor, Polska, 1972.

palec

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ziemia obiecana

Reżyseria i scenariusz: Andrzej Wajda. Zdjęcia: Witold Sobociński, Edward Kłosiński, Wacław Dybowski. Scenografia: Tadeusz Kosarewicz. Dekoracja wnętrz: Maciej Maria Putowski. Produkcja: Zespół Filmowy X, Polska, 1974.

1 Ziemia obiecana SPI-1-k

Ziemia obiecana, reż. Andrzej Wajda

Lalka odc. V: Widziadło

Reżyseria: Ryszard Ber. Scenariusz: Aleksander Ścibor-Rylski, Jadwiga Wojtyłło. Scenografia: Andrzej Płocki. Zdjęcia: Jacek Korcelli. Dekoracja wnętrz: Marek Iwaszkiewicz, Albina Barańska. Produkcja: Zespół Filmowy Pryzmat, Polska, 1977.

lalka

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Biały mazur

Reżyseria i scenariusz: Wanda Jakubowska. Zdjęcia: Stefan Matyjaszkiewicz. Scenografia: Bolesław Kamykowski .Dekoracja wnętrz: Renata Czyżnikowska, Ludwika Niśkiewicz. Produkcja: Zespół Filmowy Kadr, Polska, 1978.

bialymazur_MK

Rodzina Połanieckich, odc. V: Spełnienie.

Reżyseria: Jan Rybkowski. scenariusz: Bożena Hlebowicz, Andrzej Mularczyk. Zdjęcia: Marek Nowicki. Scenografia: Andrzej Haliński. Dekoracja wnętrz: Marek Iwaszkiewicz, Albina Barańska, Maria Kuminek. Produkcja: Przedsiębiorstwo Realizacji Filmów Zespoły Filmowe, 1978.

 

Umarli rzucają cień

Reżyseria: Julian Dziedzina. Scenariusz: Andrzej Wydrzyński, Julian Dziedzina. Zdjęcia: Maciej Kijowski. Scenografia: Bolesław Kamykowski. Dekoracja wnętrz: Renata Czyżnikowska, Ludwika Niśkiewicz. Produkcja: Studio Filmowe Profil, Polska, 1978.

 

Vabank

Reżyseria i scenariusz: Juliusz Machulski. Zdjęcia: Jerzy Łukaszewicz. Scenografia: Jerzy Skrzepiński. Dekoracja wnętrz: Andrzej Przedworski. Produkcja: Zespół Filmowy Kadr, Polska, 1981.

SPI-3974-

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Czerwone węże

Reżyseria: Wojciech Fiwek. Scenariusz: Wojciech Fiwek, Konrad Frejdlich. Zdjęcia: Wacław Dybowski.Scenografia: Tadeusz Myszorek. Dekoracja wnętrz: Tatiana Manżett. Produkcja: Zespół Filmowy Profil, Polska, 1981.

czerwweze

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Między ustami a brzegiem pucharu

Reżyseria: Zbigniew Kuźmiński. Scenariusz: Kazimierz Rodowicz. Zdjęcia: Tomasz Tarasin. Scenografia: Jarosław Świtoniak. Dekoracja wnętrz: Ewa Tarnowska. Produkcja: Zespół Filmowy Profil, Polska, 1987.

Między ustami, a brzegiem pucharu, reż. Zbigniew Kuźmiński

Ludożerca

Reżyseria i scenariusz: Łukasz Wylężałek. Zdjęcia: Jacek Kruczkowski. Scenografia: Andrzej Przedworski. Dekoracja wnętrz: Andrzej Przedworski, Urszula Szubert. Produkcja: Zespół Filmowy Perspektywa, Polska, 1987.

Ludożerca, reż. Łukasz Wylężałek

Łabędzi śpiew

Reżyseria: Robert Gliński. Scenariusz: Bolesław Michałek. Zdjęcia: Andrzej J. Jaroszewicz. Scenografia: Jacek Turewicz. Dekoracja wnętrz: Bogdan Mozer. Produkcja: Zespół Filmowy Kadr, Polska, 1988.

SPI-1286-

Pożegnanie jesieni

Reżyseria: Mariusz Treliński. Scenariusz: Wojciech Nowak, Janusz Wróblewski, Mariusz Treliński. Zdjęcia: Jarosław Żamojda. Scenografia: Andrzej Przedworski. Dekoracja wnętrz: Bogdan Mozer, Alfreda Kotowicz. Produkcja: Studio Filmowe im. Karola Irzykowskiego, Polska, 1990.

 

Powrót wilczycy

Reżyseria: Marek Piestrak. Scenariusz: Wojciech Jędrkiewicz, Wojciech Niżyński, Jerzy Siewierski. Zdjęcia: Janusz Pawłowski. Scenografia: Andrzej Rafał Waltenberger. Dekoracja wnętrz: Albina Barańska, Andrzej Brylski. Produkcja: Zespół Filmowy Oko, Polska, 1990.

powrwilcz

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Podróż na wschód

Reżyseria i scenariusz: Stefan Chazbijewicz. Zdjęcia: Tomasz Wert. Scenografia: Wojciech Jaworski. Dekoracja wnętrz: Andrzej Przedworski. Produkcja: Studio Filmowe Indeks, Polska, 1994.

Podróż na wschód, reż. Staefan Chazbijewicz

Inland Empire

Reżyseria i scenariusz: David Lynch. Zdjęcia: Odd-Geir Saether. Scenografia: Christine Wilson, Wojciech Wolniak (w Polsce). Dekoracja wnętrz: Swietłana Sławska (w Polsce). Produkcja: Fundacja Tumult, Francja, USA, Polska, 2006.

 

Nie ten człowiek

Reżyseria: Paweł Wendorff. Senariusz: Paweł Wendorff, Piotr Chrzan. Zdjęcia: Paweł Wendorff. Scenografia: Wojciech Żogała. Produkcja: Studio Filmowe Anima-Pol (Łódź), Polska, 2009.

nietencz

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Złodzieje serc

Reżyseria i scenariusz: Piotr Gralak. Zdjęcia: Alexandre Jacquac. Scenografia: Agnieszka Gralak. Dekoracja wnętrz: Agnieszka Gralak. Producent: Piotr Gralak, Polska, 2010.

 

Komisarz Alex, odc. XXV Trzy sekundy

Reżyseria: Krzysztof Lang. Scenariusz: Karolina Frankowska. Zdjęcia: Jacek Fabrowicz. Scenografia: Anna Gąsiorowska. Produkcja: Telewizja Polska S.A., Polska, 2012.

Komisarz Alex, reż. Krzysztof Lang

Komisarz Alex, reż. Krzysztof Lang

 

W Pałacu realizowano także liczne etiudy studenckie, teledyski (m.in. Mój przyjacielu Gorana Bregovicia i Krzysztofa Krawczyka), spektakle Teatru Telewizji (Tamten Gabrieli Zapolskiej w reżyserii Macieja Prusa (1988), Wesele Eliasa Canettiego w reżyserii Bogdana Hussakowskiego (1989) oraz spektakl Służąca Zerlina Hermana Brocha w reżyserii Stefana Szlachtycza (1988).

 

 

Wcześniejszy

Plakaty z minionej epoki

Następny

Kieślowski w Hiszpanii